Whitepaper: Gezondheid in de Omgevingswet. Coronacrisis en cultuurverandering.

Als de coronacrisis iets heeft duidelijk gemaakt dan is het wel dat de zorg voor de publieke gezondheid een centrale plaats verdient in het brede takenpakket van de overheid. Maar ook dat van de overheid onder deze omstandigheden een stevig bestuurlijk optreden wordt verwacht zowel op centraal niveau (regering) als decentraal (veiligheidsregio’s). Zelfs als dat tijdelijk leidt tot beperkingen van grondwettelijke vrijheden. En als dat gebeurt, zoals dat thans het geval is, dan worden de getroffen maatregelen breed gewaardeerd en opgevolgd.

Deze vorm van overheidsoptreden roept spanning op met het neoliberale gedachtengoed, waarbij de overheid vooral gezien wordt als schepper en handhaver van markten en concurrentie als garantie van individuele vrijheid. Thans staan niet het individuele nut, markt en welvaart centraal, maar de collectieve verantwoordelijkheid, het gemeenschapsgevoel en de zorg voor het algemeen welzijn. Dat doet eerder denken aan het Rijnlandse dan aan het Angelsaksische overheidsmodel.

De Omgevingswet bevat wel degelijk de nodige instrumenten ter bescherming en bevordering van de gezondheid en vormt dit onderwerp prominent onderdeel van de doelstellingen van de nieuwe wet. Als we focussen op het virus dan kan gedacht worden aan maatregelen in de fysieke leefomgeving, met name waar het publiek toegankelijke plaatsen betreft. Zeker als de gevolgen van de virusverspreiding zich langere tijd zullen voordoen, dan zullen onder ‘het nieuwe normaal’ fysieke maatregelen die thans op de noodwetgeving gebaseerd zijn, zoals het anderhalvemeterbeleid, een basis in de reguliere regelgeving moeten krijgen. Denk bijvoorbeeld aan de mogelijkheid van gebiedsbeperkingen en de inrichting en het gebruik van publiek toegankelijke plaatsen en gebouwen, maar ook aan scholen, speelgelegenheden en sportaccommodaties.

In deze bijdrage ga ik in brede zin in op de plaats van de gezondheid in de Omgevingswet en de mogelijkheden van verwerking en uitwerking van het thema gezondheid via enkele daarvoor relevante kerninstrumenten. Al spreekt de regelgeving doorgaans in afwerende zin van het beschermen van de gezondheid, hierna zal ik ook ingaan op de mogelijkheden in stimulerende zin van het bevorderen van de gezondheid die daar meestal in begrepen zijn. Waar mogelijk wordt specifiek aandacht gegeven aan maatregelen in verband met de coronacrisis.

Auteur: Prof. dr. F.P.C.L. Tonnaer is emeritus hoogleraar omgevingsrecht.

Whitepaper: Gezondheid in de Omgevingswet. Coronavirus en cultuurverandering

Gratis whitepaper van VIND Omgevingszaken

Lees over de ontwikkelingen rondom de Omgevingswet

Whitepaper geschreven door Prof. dr. F.P.C.L. Tonnaer, emeritus hoogleraar omgevingsrecht